Sweet dreams (zijn niet gemaakt van reporting)

Eurythmics zongen in 1983 over zoete dromen en waar ze van gemaakt zijn. Over de andere soort, die van 03.12 uur, zwijgt het nummer. Wakker liggen van je bedrijf gaat zelden over je bedrijf. Dat toont een proces-verbaal (verzonnen, dat wel) sneller dan uitleg, dus hier is er een, opgemaakt om 03.12 uur.

Proces-verbaal, 03.12 uur

Aanwezig: de zaakvoerder (getuige, moe) en de nacht (verhoorder, onvermoeibaar).

"Waar ligt u wakker van?"

"De reporting. Vrijdag moet ze binnen."

"Is ze klaar?"

"Bijna. Woensdag."

"U ligt dus wakker van iets wat woensdag af is."

"Ja. En van Kevin. En van oktober."

"Kevin heeft toch een contract tot juni?"

"Het gaat niet over Kevin."

"Waarover gaat het dan?"

(Stilte. Zeven minuten, volgens de wekker.)

Dit verhoor kun je zelf afnemen, en dat is ook de bedoeling. Maar eerst een woord over de verhoorder: die is om 03.12 uur niet te vertrouwen.

Waarom wakker liggen van je bedrijf zelden over je bedrijf gaat

Wakker liggen van je bedrijf draait meestal om wat een taak over jou lijkt te zeggen, niet om de taak zelf: kun je dit aan, doe je ertoe, hoe ziet het eruit als het misloopt. De reporting, Kevin en oktober zijn de kapstokken; de eigenlijke zorg is wat eraan hangt.

Je merkt het aan een klein detail. Vraagt iemand waar je wakker van ligt, dan is je antwoord meestal praktisch: een datum, een naam, een bedrag. Het gevoel zelf zit achter dat antwoord.

Herken je de nachtdienst?

Een paar observaties (geen onderzoek, wel veel gehoord):

Om 02.40 uur reken je uit hoeveel maanden je nog kunt doorbetalen, met cijfers die je overdag niet zou durven opschrijven.

Je schrijft in je hoofd de mail die je nooit verstuurt, in je beste stijl.

Een klant die twee dagen niet antwoordt, is in het donker een klant die je al kwijt bent.

Je kijkt 'even' op je bankapp en leest om 03.00 uur hetzelfde als om 02.00 uur.

Je beslist vijf dingen die je overdag niet kon beslissen, en je bent ze 's ochtends alle vijf kwijt.

Je vergelijkt jezelf met een concurrent die je enkel kent van LinkedIn.

Herken je er twee, dan is de nachtdienst ruim voldoende bezet. Herken je er zes, dan werk je dubbele shifts.

Let op wat ze gemeen hebben: elk van die zes is een poging om grip te krijgen op een uur waarop er niets te grijpen valt. Rekenen, mailen, kijken, beslissen, vergelijken. De nacht noemt dat voorbereiding. Overdag heet het gewoon piekeren, alleen heb je dan koffie bij de hand.

Drie lagen onder één dossier

Laat de verhoorder rustig doorvragen en je ontdekt drie lagen. Elke laag vraagt een andere reactie, en wie ze door elkaar haalt, blijft wakker.

Laag één: de taak. De reporting. Een noodzakelijk kwaad met een einddatum: zet het in je agenda, niet in je nacht. Het slechtste wat je om 03.12 uur kunt doen, is alle cijfers voor de vijfde keer nakijken.

Laag twee: het risico. Oktober, de cijfers, de klant die twee dagen niet antwoordde. Dit risico kan reëel zijn. Dan heb je geen paniek nodig maar een gesprek, een berekening of een beslissing, en die horen bij daglicht, met je cijfers op tafel.

Laag drie: de vraag over jou. Hier wordt het stil in de verhoorkamer. Dit is de laag van de zeven minuten. "Als dit mislukt, wat zegt dat dan over mij?" Het is de zwaarste vraag, en de enige die niet op een to-dolijst past. Ze komt zelden uit zichzelf boven. Je vindt haar pas als je blijft doorvragen: en dan? en dan?

Wie lang genoeg ondernemer is, merkt iets grappigs: de zorgen van laag één wisselen mee met de jaren, de zin van laag drie niet. Jaar één: de omzet. Jaar zes: het personeel. Jaar twaalf: een investering. Ander dossier, dezelfde zin eronder. Na al die jaren, opleidingen en ervaring ligt hij nog altijd op hetzelfde kussen.

Veel nachtelijke zorgen beginnen op laag één of twee en lopen uit op laag drie. Dat verklaart misschien waarom een afgewerkte to-dolijst soms zo wonderlijk onbevredigend voelt.

Waarom dit verhoor om 15.00 uur mislukt

Om vijftien uur zou je gewoon antwoorden. Je hebt cijfers, collega's, een telefoon, koffie. Je verdediging staat klaar. Om 03.12 uur is je advocaat naar huis, de getuige slaperig en de verhoorder uitgerust.

De Romeinse filosoof Seneca schreef het al in een brief aan zijn vriend Lucilius (Brieven aan Lucilius, 13.4, hier vrij vertaald): er zijn meer dingen die ons bang maken dan dingen die ons werkelijk neerdrukken, en we lijden vaker door onze voorstelling van de dingen dan door de dingen zelf. Let op het woordje vaker. Hij beweert niet dat alles ingebeeld is. Soms wordt oktober gewoon een slechte maand.

Thomas Jefferson schreef in 1816 aan John Adams: "How much pain have cost us the evils which have never happened!" Oftewel: hoeveel pijn hebben ons de rampen gekost die nooit gebeurd zijn. Twee eeuwen later liggen we er nog steeds wakker van.

Dat is geen reden om je zorgen weg te wuiven. Het is wel een reden om ze te bekijken op een uur waarop je ze ook kunt beoordelen.

Wanneer je zaak een spiegel geworden is

Er is een reden waarom laag drie bij ondernemers zo dichtbij ligt. Een zaak is geen baan die je 's avonds achterlaat. Het is jouw naam op de gevel en jouw handtekening onder elk contract, en er is geen werkgever die opvangt wat valt.

Daardoor sluipt er langzaam iets in dat je zelf niet beslist hebt: de zaak wordt een spiegel. Een goede maand voelt als een goed mens, een klacht als een vonnis, een vrije dag als schuld. En om 03.12 uur is de reporting ver weg en ben jij het onderwerp.

Dat maakt je niet zwak of dramatisch. Het hoort bij een zaak waar jouw naam op staat. Het is wel de moeite waard om de spiegel eens overdag te bekijken, in plaats van hem 's nachts te laten spreken.

Als er iemand naast je ligt, weet die het trouwens al. Niet wat er in je hoofd zit, wel dat er iets zit. Een "het komt goed" dat klinkt als een deur die dichtgaat, is geen geruststelling meer maar een signaal. Die persoon voelt het toch, alleen zonder te weten hoe erg het is, en dat maakt de nacht van die ander vaak langer dan de jouwe.

De vraag die je overdag mag stellen

Wat doe je met zoiets? Geen routine van twintig stappen, enkel één afspraak met jezelf.

Schrijf morgen om tien uur, met koffie en zonder haast, de zin van laag drie op. Niet de taak en niet het risico, enkel de vraag over jou. Bijvoorbeeld: "Als deze zaak mislukt, ben ik niet goed genoeg." Lees de zin en vraag je af: is dit een feit, of een vermoeide gedachte met een mooie jas aan?

Zeg de zin daarna hardop tegen één mens: je partner, een collega-ondernemer, een vriend, een coach. Niet om een oplossing te krijgen. Een zin die je één keer hardop zegt, wordt overdag vaak een stuk kleiner dan hij 's nachts was.

En wat de nacht zelf betreft: hij mag signaleren, hij mag niet beslissen. Zeg bij twijfel: "Dit is een vraag voor morgenochtend."

Duurt het wakker liggen weken of voel je je overdag uitgeput, bespreek het dan met je huisarts. Dat is goed beheer van het enige bedrijfskapitaal dat je niet kunt vervangen.

Ontdek het in jouw Succesprofiel

Hoe jij 's nachts met zorgen omgaat, zegt vaak iets over wat jij belangrijk vindt en waar jij je veilig bij voelt. Dat patroon kun je leren lezen, zodat het overdag voor jou werkt en 's nachts niet tegen je.

Benieuwd wat jouw laag drie eigenlijk zegt? Dat zie je terug in je persoonlijke profiel.

Ontdek het in jouw Succesprofiel

Het proces-verbaal en de getuige zijn verzonnen. Je nacht misschien niet.